W cytatach zachowano pisowni\u0119 i s\u0142ownictwo \u017ar\u00f3de\u0142. Poprawiono jedynie oczywiste b\u0142\u0119dy druku oraz zniekszta\u0142cenia powsta\u0142e podczas cyfrowego rozpoznawania tekstu.<\/em><\/p>\n\n\n\n Historia wyposa\u017cenia grabowieckiego ko\u015bcio\u0142a nie jest wy\u0142\u0105cznie histori\u0105 kolejnych remont\u00f3w. Za o\u0142tarzami, posadzk\u0105, organami i dzwonami stali konkretni ludzie oraz ca\u0142e grupy parafian. Jedni przekazywali znaczne kwoty w testamentach, inni zbierali sk\u0142adki, finansowali po\u0142ow\u0119 koszt\u00f3w przedsi\u0119wzi\u0119cia albo ofiarowywali w\u0142asn\u0105 prac\u0119. Czasem fundator pochodzi\u0142 spoza miejscowo\u015bci i jego zwi\u0105zku z Grabowcem nie potrafimy ju\u017c wyja\u015bni\u0107. Czasem za fundacj\u0105 sta\u0142a rodzina z pobliskiej wsi, kt\u00f3ra w inskrypcji na dzwonie pozostawi\u0142a w\u0142asne nazwisko, religijn\u0105 intencj\u0119 i \u015bwiadectwo prze\u017cy\u0107 wojennych.<\/p>\n\n\n\n Trzy publikacje prasowe z lat 1907\u20131924 pozwalaj\u0105 prze\u015bledzi\u0107 t\u0119 histori\u0119 od zapisu testamentowego Jana Grondzkiego, przez wielk\u0105 akcj\u0119 odnowienia ko\u015bcio\u0142a w 1912 roku, a\u017c po dzia\u0142alno\u015b\u0107 Karola i Matyldy Wikenhagen\u00f3w po pierwszej wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a te nie tworz\u0105 pe\u0142nej dokumentacji finansowej parafii. Nie podaj\u0105 kosztorys\u00f3w, rachunk\u00f3w ani wszystkich nazwisk ofiarodawc\u00f3w. Pozwalaj\u0105 jednak zobaczy\u0107, w jaki spos\u00f3b w ci\u0105gu niespe\u0142na dw\u00f3ch dziesi\u0119cioleci fundowano, odnawiano i ponownie wyposa\u017cano grabowieck\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119.<\/p>\n\n\n\n Najwcze\u015bniejsza wiadomo\u015b\u0107 ukaza\u0142a si\u0119 7 sierpnia 1907 roku w dzienniku \u201ePolak-Katolik\u201d. Nosi\u0142a kr\u00f3tki tytu\u0142: \u201eHojny zapis\u201d<\/strong>. Informowa\u0142a o \u015bmierci Jana Grondzkiego, kt\u00f3ry niemal ca\u0142y maj\u0105tek przeznaczy\u0142 na cele ko\u015bcielne, dobroczynne i spo\u0142eczne:<\/p>\n\n\n\n \u201eHojny zapis. Zmar\u0142y przed kilku dniami w Warszawie \u015b. p. Jan Grondzki zapisa\u0142 na cele publiczne ca\u0142y niemal sw\u00f3j maj\u0105tek. Zapisy wynosz\u0105: 5,000 rb. na ko\u015bci\u00f3\u0142 w Grabowcu, pow. I\u0142\u017ceckiego; 4,000 rb. na przytu\u0142ek im. Soba\u0144skiego na ul. Wiejskiej w Warszawie; 1,000 na zak\u0142ad \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki dla kalek w Warszawie, 1,000 rb. na Przytulisko na ul. Wiejskiej w Warszawie, 1,000 rb. na biuro informacyi o n\u0119dzy wyj\u0105tkowej w Warszawie, 1,000 rb. na schronienie dla nauczycielek w Warszawie, 1,000 rb. na schronienie dla szwaczek w Warszawie, 1,000 rb. na Macierz Polsk\u0105 w Warszawie, 2,000 rb. dla zarz\u0105du cmentarza Pow\u0105zkowskiego. Pozosta\u0142y maj\u0105tek zmar\u0142y zapisa\u0142 na budow\u0119 nowego ko\u015bcio\u0142a rzymsko-katolickiego w Warszawie. Pisma warszawskie podaj\u0105, \u017ce po potr\u0105ceniu wyszczeg\u00f3lnionych legat\u00f3w, na budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a pozostanie oko\u0142o 500,000 rubli. Egzekutorem testamentu mianowany zosta\u0142 adw. przys. Dworzaczek, ewentualnie ksi\u0105dz pra\u0142at Siewierski\u201d.<\/p>\n\n\n\n Zapis przeznaczony dla Grabowca by\u0142 najwi\u0119kszym z wymienionych szczeg\u00f3\u0142owo legat\u00f3w poza g\u0142\u00f3wn\u0105 sum\u0105 pozostawion\u0105 na budow\u0119 nowego ko\u015bcio\u0142a w Warszawie. Pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy rubli stanowi\u0142o kwot\u0119 znaczn\u0105, zw\u0142aszcza dla wiejskiej parafii w powiecie i\u0142\u017ceckim.<\/p>\n\n\n\n Nie wiadomo jednak, dlaczego Jan Grondzki pami\u0119ta\u0142 w\u0142a\u015bnie o Grabowcu. Gazeta nie podaje jego miejsca urodzenia, zawodu, rodziny ani zwi\u0105zk\u00f3w z regionem. Nie wiemy, czy pochodzi\u0142 z parafii, posiada\u0142 tu krewnych, czy mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0142a go z ko\u015bcio\u0142em osobista historia.<\/p>\n\n\n\n Nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c na podstawie samej notatki stwierdzi\u0107, czy zapis zosta\u0142 ostatecznie wyp\u0142acony i na jaki cel go przeznaczono. Testament musia\u0142 zosta\u0107 wykonany, a legat m\u00f3g\u0142 podlega\u0107 procedurom spadkowym, zatwierdzeniu i rozliczeniu. Bez odnalezienia akt testamentowych, korespondencji parafii albo zapis\u00f3w rachunkowych nie nale\u017cy automatycznie \u0142\u0105czy\u0107 pieni\u0119dzy Grondzkiego z konkretnym o\u0142tarzem czy remontem.<\/p>\n\n\n\n Wiadomo\u015b\u0107 z 1907 roku pozostawia wi\u0119c wa\u017cn\u0105, ale niedoko\u0144czon\u0105 opowie\u015b\u0107: znamy nazwisko dobroczy\u0144cy i wysoko\u015b\u0107 daru, nie znamy natomiast jego motywacji ani dalszych los\u00f3w pieni\u0119dzy.<\/p>\n\n\n\n Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d zamie\u015bci\u0142a obszern\u0105 korespondencj\u0119 podpisan\u0105 przez \u201eParafjan grabowieckich\u201d. Jej autorzy opisywali uroczyste wprowadzenie obrazu Matki Boskiej Szkaplerznej do nowego o\u0142tarza, ale przy tej okazji przedstawili szeroki program przemian dokonanych w ko\u015bciele i jego otoczeniu.<\/p>\n\n\n\n Najpierw przypomnieli wcze\u015bniejszy stan \u015bwi\u0105tyni:<\/p>\n\n\n\n \u201eNa rynku proboszcz wypowiedzia\u0142 wzruszaj\u0105c\u0105 mow\u0119, dzi\u0119kuj\u0105c parafjanom za ofiary i wszelkie przys\u0142ugi dla Matki Naj\u015bwi\u0119tszej. Wreszcie wniesiono obraz do \u015bwi\u0105tyni i umieszczono w nowym, bogatym wielkim o\u0142tarzu, a ksi\u0105dz proboszcz J. Fajkowski, dope\u0142niwszy obrz\u0119du po\u015bwi\u0119cenia, odprawi\u0142 sum\u0119. Po nabo\u017ce\u0144stwie parafjanie dzi\u0119kowali mu serdecznie, i\u017c przyczyni\u0142 si\u0119 do tego, \u017ce dzi\u015b z rado\u015bci\u0105 ogl\u0105daj\u0105 nowy o\u0142tarz i obraz.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Grabowcu blizko 300 lat temu konsekrowany, sam w sobie jest \u0142adny, ale do\u015b\u0107 odrapany i ubogi. Dotychczas nie by\u0142o \u017cadnego o\u0142tarza ozdobnego; nawet nad wielkim o\u0142tarzem by\u0142 tylko go\u0142y obraz na \u015bcianie\u201d.<\/p>\n\n\n\n Informacj\u0119 o niemal trzystuletnim wieku ko\u015bcio\u0142a trzeba traktowa\u0107 jako \u015bwiadectwo \u00f3wczesnej tradycji parafialnej, a nie precyzyjne datowanie obecnego budynku. Dla korespondent\u00f3w najwa\u017cniejszy by\u0142 kontrast pomi\u0119dzy dawnym ub\u00f3stwem wyposa\u017cenia a przemian\u0105 widoczn\u0105 w 1912 roku.<\/p>\n\n\n\n Nowe wyposa\u017cenie nie zosta\u0142o przedstawione jako dar jednego zamo\u017cnego fundatora. Powsta\u0142o dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu r\u00f3\u017cnych grup:<\/p>\n\n\n\n \u201eA dzi\u015b z dobrowolnych sk\u0142adek parafjan stan\u0105\u0142 wspania\u0142y wielki o\u0142tarz i dwa boczne w rogach. Boczny o\u0142tarz \u015aw. Franciszka sprawili tercjarze, drugi \u2014 m\u0142odzie\u017c k\u00f3\u0142ek r\u00f3\u017ca\u0144cowych\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cda fundacja mia\u0142a w\u0142asne \u015brodowisko. Wielki o\u0142tarz sfinansowano z dobrowolnych sk\u0142adek ca\u0142ej parafii. O\u0142tarz \u015bw. Franciszka wystawili tercjarze, czyli \u015bwieccy cz\u0142onkowie trzeciego zakonu franciszka\u0144skiego. Drugi o\u0142tarz boczny by\u0142 dzie\u0142em m\u0142odzie\u017cy nale\u017c\u0105cej do k\u00f3\u0142ek r\u00f3\u017ca\u0144cowych.<\/p>\n\n\n\n Uk\u0142ad ten pokazuje, \u017ce wsp\u00f3lnota parafialna nie by\u0142a jednorodn\u0105 mas\u0105 ofiarodawc\u00f3w. Dzia\u0142a\u0142y w niej grupy posiadaj\u0105ce w\u0142asn\u0105 organizacj\u0119, religijno\u015b\u0107 i zdolno\u015b\u0107 zbierania pieni\u0119dzy. Fundacja o\u0142tarza stawa\u0142a si\u0119 zarazem publicznym \u015bwiadectwem ich obecno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Korespondencja nie wymienia wysoko\u015bci poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adek. Mo\u017cna jednak przypuszcza\u0107, \u017ce zbierano je przez d\u0142u\u017cszy czas. W przypadku m\u0142odzie\u017cy r\u00f3\u017ca\u0144cowej ofiary mog\u0142y by\u0107 niewielkie jednostkowo, lecz ich suma pozwoli\u0142a sfinansowa\u0107 znacz\u0105cy element wyposa\u017cenia \u015bwi\u0105tyni.<\/p>\n\n\n\n W dalszej cz\u0119\u015bci listu autorzy oddzielili fundacje parafian od inwestycji pokrytych przez proboszcza:<\/p>\n\n\n\n \u201eDawniej posadzka w ko\u015bciele by\u0142a z piaskowca, i zawsze by\u0142 wielki kurz, a dzi\u015b za staraniem proboszcza mamy posadzk\u0119 marmurow\u0105. U wej\u015bcia na cmentarz by\u0142a licha furtka; obecnie jest na tem miejscu sprawiona kosztem proboszcza brama kuta \u017celazna. I plebanja r\u00f3wnie\u017c jego kosztem zosta\u0142a powi\u0119kszona. Pod oknami plebanji mia\u0142a stan\u0105\u0107 ku\u017ania, ale on do tego nie dopu\u015bci\u0142, bo kupi\u0142 ten plac za swoje pieni\u0105dze dla ko\u015bcio\u0142a\u201d.<\/p>\n\n\n\n Proboszcz J. Fajkowski finansowa\u0142 wi\u0119c nie tylko wyposa\u017cenie bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z kultem. Pokry\u0142 koszt kutej bramy, rozbudowy plebanii oraz zakupu ziemi s\u0105siaduj\u0105cej z zabudowaniami parafialnymi. Dzi\u0119ki wykupieniu dzia\u0142ki zapobieg\u0142 wzniesieniu ku\u017ani pod oknami plebanii i trwale powi\u0119kszy\u0142 w\u0142asno\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o przypisuje mu tak\u017ce zasadnicz\u0105 rol\u0119 przy przebudowie grabowieckiego rynku:<\/p>\n\n\n\n \u201eNa rynku w Grabowcu by\u0142o cuchn\u0105ce b\u0142oto. Ale i tu proboszcz nas p\u00f3ty nad tem pracowa\u0142, p\u00f3ty chodzi\u0142 od domu do domu i prosi\u0142 mieszczan i wioski, a\u017c nareszcie ten wyziew zara\u017aliwy zasypano. Przez dwa tygodnie posy\u0142a\u0142 swoje konie i czelad\u017a, a\u017c 5 tysi\u0119cy fur ziemi nawie\u017ali i usypali kopiec, na kt\u00f3rym stan\u0119\u0142a sprawiona kosztem proboszcza pi\u0119kna kolumna, a na niej pos\u0105g \u015bw. Florjana, patrona od ognia. Wszystko to przy dobrej woli zrobione zosta\u0142o w kr\u00f3tkim czasie\u201d.<\/p>\n\n\n\n Korespondencja jest zdecydowanie pochwalna. Proboszcz wyst\u0119puje jako inicjator, organizator i fundator. Autorzy nie wymieniaj\u0105 natomiast nazwisk mieszczan, gospodarzy ani mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych wsi, kt\u00f3rzy dostarczali wozy, konie i prac\u0119.<\/p>\n\n\n\n Warto wi\u0119c zachowa\u0107 w\u0142a\u015bciwe proporcje. Ks. Fajkowski by\u0142 bez w\u0105tpienia si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, ale ich wykonanie wymaga\u0142o udzia\u0142u ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci. Fundator nie zawsze by\u0142 jedynym wykonawc\u0105, podobnie jak zbiorowa ofiarno\u015b\u0107 parafian nie wyklucza\u0142a prywatnych nak\u0142ad\u00f3w duchownego.<\/p>\n\n\n\n Kilka lat po opisanych pracach nadesz\u0142a pierwsza wojna \u015bwiatowa. Grabowiecki ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 uszkodzony pociskami, dzwonnica sp\u0142on\u0119\u0142a, a dzwony zabrano. Stare organy przesta\u0142y gra\u0107. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 kolejna epoka fundacji \u2014 tym razem nie s\u0142u\u017c\u0105cych upi\u0119kszeniu \u015bwi\u0105tyni, lecz naprawianiu zniszcze\u0144 wojennych.<\/p>\n\n\n\n W korespondencji z 1923 roku \u201eParafjanka\u201d pisa\u0142a:<\/p>\n\n\n\n \u201eAle nie koniec na tem. Zniszczony podczas wojny ko\u015bci\u00f3\u0142 w rok niespe\u0142na naprawiono, a zas\u0142uga to ksi\u0119dza Drabowicza, kt\u00f3ry potrafi\u0142 zach\u0119ci\u0107 parafjan do dba\u0142o\u015bci o w\u0142asny dom Bo\u017cy. Nie by\u0142o tylko jeszcze organ\u00f3w, bo dawne by\u0142y zniszczone. Dzi\u0119ki staraniom ksi\u0119dza proboszcza i ofiarno\u015bci parafjan kilka miesi\u0119cy up\u0142yn\u0119\u0142o, a ju\u017c i organy zosta\u0142y odnowione. Kiedy zagrano na nich, niejeden ze wzruszonem do g\u0142\u0119bi sercem wznosi\u0142 mod\u0142y do Pana Niebios za swego pasterza, kt\u00f3remu mo\u017cna zawdzi\u0119cza\u0107 to dzie\u0142o\u201d.<\/p>\n\n\n\n Tekst ma podobny charakter jak korespondencja z 1912 roku. R\u00f3wnie\u017c tutaj g\u0142\u00f3wna rola przypada proboszczowi, tym razem ks. J\u00f3zefowi Drabowiczowi, kt\u00f3ry mia\u0142 pobudzi\u0107 parafian do dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n Rok p\u00f3\u017aniej anonimowy \u201eProboszcz\u201d poda\u0142 jednak dok\u0142adniejsze informacje o finansowaniu organ\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n \u201eW 1922 roku p. Karol i Matylda Wikenhagenowie z Borsuk pokryli po\u0142ow\u0119, a ludno\u015b\u0107 wiejska drug\u0105 po\u0142ow\u0119 koszt\u00f3w odnowienia starych, niegraj\u0105cych organ\u00f3w. Odnawia\u0142 je zak\u0142ad Jagodzi\u0144skiego w Garbatce\u201d.<\/p>\n\n\n\n Przedsi\u0119wzi\u0119cie mia\u0142o wi\u0119c dw\u00f3ch zbiorowych fundator\u00f3w. Po\u0142ow\u0119 koszt\u00f3w ponie\u015bli Karol i Matylda Wikenhagenowie, drug\u0105 po\u0142ow\u0119 \u2014 mieszka\u0144cy wsi parafialnych. Napraw\u0119 powierzono wyspecjalizowanemu zak\u0142adowi Jagodzi\u0144skiego w Garbatce.<\/p>\n\n\n\n Organy nie zosta\u0142y kupione jako nowe. Odnowiono dawny, nieczynny instrument, przywracaj\u0105c mu funkcj\u0119 liturgiczn\u0105. By\u0142a to zatem jednocze\u015bnie fundacja i dzia\u0142anie konserwatorskie, cho\u0107 wsp\u00f3\u0142czesne \u017ar\u00f3d\u0142o nie u\u017cywa takiego okre\u015blenia.<\/p>\n\n\n\n Korespondencja z 1924 roku pokazuje, \u017ce udzia\u0142 rodziny Wikenhagen\u00f3w nie ogranicza\u0142 si\u0119 do organ\u00f3w. Gdy parafia odzyska\u0142a jeden z dzwon\u00f3w zabranych podczas wojny, ma\u0142\u017conkowie ufundowali drugi:<\/p>\n\n\n\n \u201eW styczniu tego roku parafja wykupi\u0142a jeden z zabranych dzwon\u00f3w, a p. Wikenhagenowie kupili dzwon nowy, wagi 193 kilogram\u00f3w. Nowy ten dzwon ma wyryty pi\u0119kny napis: \u00bbPanu Bogu na chwa\u0142\u0119 po ocaleniu Ojczyzny i syn\u00f3w. Rok 1924. Karol i Matylda Wikenhagenowie z Borsuk\u00ab\u201d.<\/p>\n\n\n\n Inskrypcja pozwala pozna\u0107 motywacj\u0119 fundator\u00f3w dok\u0142adniej ni\u017c w przypadku Jana Grondzkiego. Dzwon by\u0142 dzi\u0119kczynieniem za ocalenie \u201eOjczyzny i syn\u00f3w\u201d. Po\u0142\u0105czono w tym zdaniu histori\u0119 narodow\u0105 z rodzinn\u0105.<\/p>\n\n\n\n \u201eOcalenie Ojczyzny\u201d odnosi\u0142o si\u0119 do odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci po latach zabor\u00f3w i wojennej okupacji. \u201eOcalenie syn\u00f3w\u201d by\u0142o podzi\u0119kowaniem za powr\u00f3t lub prze\u017cycie dzieci fundator\u00f3w. Nie znamy ich imion ani wojennych los\u00f3w, ale sam napis wskazuje, \u017ce fundacja wyrasta\u0142a z do\u015bwiadczenia zagro\u017cenia i wdzi\u0119czno\u015bci za przetrwanie.<\/p>\n\n\n\n Dzwon wa\u017c\u0105cy 193 kilogramy nie by\u0142 wi\u0119c jedynie elementem wyposa\u017cenia. Sta\u0142 si\u0119 pomnikiem religijnym, rodzinnym i patriotycznym. Ka\u017cde jego u\u017cycie przypomina\u0142o nazwiska fundator\u00f3w oraz intencj\u0119, kt\u00f3r\u0105 zapisali w metalu.<\/p>\n\n\n\n Autor korespondencji wyra\u017anie podkre\u015bla\u0142 znaczenie Wikenhagen\u00f3w, szczeg\u00f3lnie Matyldy:<\/p>\n\n\n\n \u201eTak wi\u0119c przy pomocy Bo\u017cej, przy wielkiej ofiarno\u015bci, zw\u0142aszcza p. Wikenhagenowej, i przy powszechnej dobrej woli straty wojenne naprawiamy, a i co\u015b nowego dodajemy\u201d.<\/p>\n\n\n\n To zdanie dobrze opisuje mechanizm grabowieckich fundacji. Prywatna ofiarno\u015b\u0107 nie zast\u0119powa\u0142a zaanga\u017cowania mieszka\u0144c\u00f3w. \u0141\u0105czy\u0142a si\u0119 z nim. Wikenhagenowie pokryli po\u0142ow\u0119 koszt\u00f3w organ\u00f3w, ale drug\u0105 po\u0142ow\u0119 zebra\u0142a ludno\u015b\u0107 wiejska. Kupili nowy dzwon, podczas gdy parafia wsp\u00f3lnym wysi\u0142kiem wykupi\u0142a jeden z instrument\u00f3w zabranych w czasie wojny.<\/p>\n\n\n\n Podobnie by\u0142o w 1912 roku. Proboszcz finansowa\u0142 bram\u0119, cz\u0119\u015b\u0107 prac przy plebanii, grunt i figur\u0119 \u015bw. Floriana, lecz o\u0142tarze powstawa\u0142y ze sk\u0142adek parafian, tercjarzy oraz m\u0142odzie\u017cy r\u00f3\u017ca\u0144cowej. W Grabowcu dobroczy\u0144c\u0105 m\u00f3g\u0142 by\u0107 wi\u0119c zar\u00f3wno zamo\u017cny testator, jak i cz\u0142onek bractwa odk\u0142adaj\u0105cy drobn\u0105 kwot\u0119 na wsp\u00f3lny o\u0142tarz.<\/p>\n\n\n\n Analizowane \u017ar\u00f3d\u0142a pokazuj\u0105 trzy odmienne formy wspierania ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Pierwsz\u0105 reprezentuje Jan Grondzki<\/strong>. By\u0142 testatorem, kt\u00f3ry przekaza\u0142 pieni\u0105dze po \u015bmierci. Jego zapis mia\u0142 charakter jednorazowy i zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do szerokiego programu dobroczynnego obejmuj\u0105cego ko\u015bcio\u0142y, przytu\u0142ki, schroniska i instytucje spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n Drug\u0105 form\u0105 by\u0142a zbiorowa ofiarno\u015b\u0107 parafian<\/strong>. W 1912 roku dobrowolne sk\u0142adki pozwoli\u0142y wystawi\u0107 wielki o\u0142tarz, tercjarze ufundowali o\u0142tarz \u015bw. Franciszka, a m\u0142odzie\u017c r\u00f3\u017ca\u0144cowa \u2014 drugi o\u0142tarz boczny. Po wojnie mieszka\u0144cy pokryli po\u0142ow\u0119 koszt\u00f3w naprawy organ\u00f3w i wsp\u00f3lnie wykupili zabrany dzwon.<\/p>\n\n\n\n Trzeci model tworzy\u0142y fundacje osobiste proboszcz\u00f3w i rodziny Wikenhagen\u00f3w<\/strong>. Ks. Fajkowski wydawa\u0142 w\u0142asne pieni\u0105dze na bram\u0119, plebani\u0119, grunt i figur\u0119. Karol i Matylda Wikenhagenowie finansowali organy oraz nowy dzwon, nadaj\u0105c ostatniej fundacji wyra\u017any sens patriotyczny i rodzinny.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a nie pozwalaj\u0105 obliczy\u0107 pe\u0142nej warto\u015bci wszystkich dar\u00f3w ani ustali\u0107, czy zapis Jana Grondzkiego przyczyni\u0142 si\u0119 do inwestycji opisanych pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej. Pozwalaj\u0105 jednak zobaczy\u0107 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 zaanga\u017cowania. Grabowiecki ko\u015bci\u00f3\u0142 nie by\u0142 utrzymywany wy\u0142\u0105cznie przez jednego kolatora czy zamo\u017cnego patrona. Jego wyposa\u017cenie powstawa\u0142o dzi\u0119ki nak\u0142adaniu si\u0119 testament\u00f3w, prywatnych fundacji, zbiorowych sk\u0142adek i pracy organizacyjnej duchownych.<\/p>\n\n\n\n Najtrwalszym \u015bwiadectwem pozostawa\u0142y przedmioty: o\u0142tarze, marmurowa posadzka, odnowione organy i dzwon z napisem. Za ka\u017cdym z nich sta\u0142a inna historia ofiary. Jedna prowadzi\u0142a do nieznanego bli\u017cej Jana Grondzkiego w Warszawie. Druga do tercjarzy i m\u0142odzie\u017cy r\u00f3\u017ca\u0144cowej. Trzecia do Karola i Matyldy Wikenhagen\u00f3w z Borsuk, kt\u00f3rzy po wojnie dzi\u0119kowali za ocalenie Polski i w\u0142asnych syn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n \u201eHojny zapis\u201d, \u201ePolak-Katolik\u201d, R. 2, nr 178, Lublin, 7 sierpnia 1907 roku, s. 3.<\/p>\n\n\n\n \u201eZ Grabowca, miasteczka w gubernji radomskiej\u201d, \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d, R. 32, nr 39 (1652), Warszawa 1912, korespondencja podpisana \u201eParafjanie grabowieccy\u201d.<\/p>\n\n\n\n \u201eZ parafji Grabowieckiej w powiecie i\u0142skim\u201d, \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d, R. 43, nr 21 (2208), Warszawa 1923, korespondencja podpisana \u201eParafjanka\u201d.<\/p>\n\n\n\n \u201eZ Grabowca w powiecie i\u0142skim, w stronach radomskich\u201d, \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d, R. 44, nr 9 (2248), Warszawa, 2 marca 1924 roku, korespondencja podpisana \u201eProboszcz\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dobroczy\u0144cy grabowieckiego ko\u015bcio\u0142a Od Jana Grondzkiego do rodziny Wikenhagen\u00f3w W cytatach zachowano pisowni\u0119 i s\u0142ownictwo \u017ar\u00f3de\u0142. Poprawiono jedynie oczywiste b\u0142\u0119dy […]<\/p>\n","protected":false},"author":893,"featured_media":65068,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_oasis_is_in_workflow":0,"_oasis_original":0,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[42,142],"tags":[],"class_list":["post-65062","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-regionalne-ciekawostki"],"acf":[],"featured_image_urls_v2":{"full":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"thumbnail":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www-300x200.png",300,200,true],"medium_large":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"large":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"1536x1536":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"2048x2048":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"img-1100-450":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"img-1120-800":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"img-870-440":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"img-850-600":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"img-480-380":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"img-300-225":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www-300x225.png",300,225,true],"img-540-700":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www.png",350,233,false],"img-75-75":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www-75x75.png",75,75,true],"menu-24x24":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www-24x16.png",24,16,true],"menu-36x36":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www-36x24.png",36,24,true],"menu-48x48":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Grabowiec_www-48x32.png",48,32,true]},"post_excerpt_stackable_v2":" Dobroczy\u0144cy grabowieckiego ko\u015bcio\u0142a Od Jana Grondzkiego do rodziny Wikenhagen\u00f3w W cytatach zachowano pisowni\u0119 i s\u0142ownictwo \u017ar\u00f3de\u0142. Poprawiono jedynie oczywiste b\u0142\u0119dy druku oraz zniekszta\u0142cenia powsta\u0142e podczas cyfrowego rozpoznawania tekstu. Historia wyposa\u017cenia grabowieckiego ko\u015bcio\u0142a nie jest wy\u0142\u0105cznie histori\u0105 kolejnych remont\u00f3w. Za o\u0142tarzami, posadzk\u0105, organami i dzwonami stali konkretni ludzie oraz ca\u0142e grupy parafian. Jedni przekazywali znaczne kwoty w testamentach, inni zbierali sk\u0142adki, finansowali po\u0142ow\u0119 koszt\u00f3w przedsi\u0119wzi\u0119cia albo ofiarowywali w\u0142asn\u0105 prac\u0119. Czasem fundator pochodzi\u0142 spoza miejscowo\u015bci i jego zwi\u0105zku z Grabowcem nie potrafimy ju\u017c wyja\u015bni\u0107. Czasem za fundacj\u0105 sta\u0142a rodzina z pobliskiej wsi, kt\u00f3ra w inskrypcji na dzwonie pozostawi\u0142a w\u0142asne nazwisko, religijn\u0105 intencj\u0119…<\/p>\n","category_list_v2":"Aktualno\u015bci<\/a>, Regionalne ciekawostki<\/a>","author_info_v2":{"name":"Zbigniew Trysi\u0144ski","url":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/author\/ztrysinski\/"},"comments_num_v2":"0 \u043a\u043e\u043c\u043c\u0435\u043d\u0442\u0430\u0440\u0438\u0435\u0432","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65062","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/893"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65062"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65248,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65062\/revisions\/65248"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy rubli od nieznanego dobroczy\u0144cy<\/h2>\n\n\n\n
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u201eodrapany i ubogi\u201d<\/h2>\n\n\n\n
O\u0142tarze ze sk\u0142adek parafian<\/h2>\n\n\n\n
Wydatki proboszcza J. Fajkowskiego<\/h2>\n\n\n\n
Wojna zniszczy\u0142a to, co wcze\u015bniej budowano<\/h2>\n\n\n\n
Karol i Matylda Wikenhagenowie<\/h2>\n\n\n\n
Fundacja prywatna i wysi\u0142ek ca\u0142ej parafii<\/h2>\n\n\n\n
Trzy modele dobroczynno\u015bci<\/h2>\n\n\n\n
Wykorzystane \u017ar\u00f3d\u0142a<\/h3>\n\n\n\n