Po opowie\u015bci o Boiskach przyszed\u0142 czas na Chotcz\u0119. Sp\u00f3jrzmy razem na jej mieszka\u0144c\u00f3w i ich nie\u0142atwe \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n
Dawna prasa pokazuje Chotcz\u0119 jako wsp\u00f3lnot\u0119 do\u015bwiadczan\u0105 przez bied\u0119, powodzie i codzienny trud, ale te\u017c jako miejsce, gdzie potrafiono powiedzie\u0107 \u201enie\u201d gorza\u0142ce, wy\u015bmia\u0107 zabobon i doceni\u0107 o\u015bwiat\u0119. W tej opowie\u015bci b\u0119d\u0105 wi\u0119c gospodarze, kt\u00f3rzy nie chcieli szynku, cz\u0142owiek walcz\u0105cy z \u201eczarownikiem\u201d, g\u0142\u00f3d po powodzi i Helena Bukowiecka \u2014 dziewczynka urodzona w Chotczy nad Wis\u0142\u0105, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a pisark\u0105 i dzia\u0142aczk\u0105 o\u015bwiatow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Zacznijmy od sceny, kt\u00f3ra mog\u0142aby wydarzy\u0107 si\u0119 niemal jak w kr\u00f3tkiej wiejskiej przypowie\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Jest rok 1899. W prasie pojawia si\u0119 wiadomo\u015b\u0107 z Chotczy-Dolnej. Od czasu wprowadzenia monopolu nie by\u0142o tam sprzeda\u017cy trunk\u00f3w. Mieszka\u0144cy zobaczyli, \u017ce bez alkoholu we wsi \u017cyje si\u0119 spokojniej. Gdy wi\u0119c w\u0142adze akcyzowe chcia\u0142y otworzy\u0107 rz\u0105dowy sklep z w\u00f3dk\u0105, w\u0142o\u015bcianie nie zgodzili si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
\u201eGazeta Radomska\u201d pisa\u0142a o tym z wyra\u017anym uznaniem:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eWe wsi Chotcza-Dolna, od chwili wprowadzenia monopolu nie by\u0142o sprzeda\u017cy trunk\u00f3w, co tak dodatnio wp\u0142ywa\u0142o na mieszka\u0144c\u00f3w wioski, i\u017c gdy w r. b. w\u0142adze akcyzne zamierzy\u0142y otworzy\u0107 w tej wsi, jako b\u0119d\u0105cej na trakcie, rz\u0105dowy sklep do sprzeda\u017cy w\u00f3dki, w\u0142o\u015bcianie nie zgodzili si\u0119 na to\u2026\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Najmocniejsze jest jednak uzasadnienie. Chotczanie mieli m\u00f3wi\u0107:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eprzez rok ubieg\u0142y nie mieli\u015bmy szynku, to i spok\u00f3j by\u0142 we wsi, i mniej proces\u00f3w, a i w skrzynce co\u015b przyby\u0142o; nie chcemy szynku!\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
To zdanie brzmi bardzo wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. M\u00f3wi o odpowiedzialno\u015bci, gospodarno\u015bci i wsp\u00f3lnej decyzji. Mieszka\u0144cy nie rozwa\u017cali sprawy teoretycznie. Sprawdzili j\u0105 w \u017cyciu. Skoro bez gorza\u0142ki by\u0142o mniej awantur, mniej spraw s\u0105dowych i wi\u0119cej pieni\u0119dzy w gospodarstwach, odpowied\u017a by\u0142a prosta: nie chcemy.<\/p>\n\n\n\n
Dla dawnej prasy Chotcza-Dolna sta\u0142a si\u0119 przyk\u0142adem wsi \u201erozumnej\u201d. Nie dlatego, \u017ce by\u0142a bogata. Nie dlatego, \u017ce nie mia\u0142a problem\u00f3w. W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce mia\u0142a problemy i potrafi\u0142a zobaczy\u0107, co si\u0119 do nich przyczynia.<\/p>\n\n\n\n
Czarownik, kt\u00f3ry mia\u0142 odbiera\u0107 mleko<\/h2>\n\n\n\n
Ale Chotcza to nie tylko trze\u017awi gospodarze. To tak\u017ce opowie\u015b\u0107 o walce z przes\u0105dem.<\/p>\n\n\n\n
W 1911 roku \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d zamie\u015bci\u0142a korespondencj\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201eZawstydzony \u00bbczarownik\u00ab\u201d. Tekst zaczyna si\u0119 jak ludowa opowie\u015b\u0107, ale ko\u0144czy jak lekcja zdrowego rozs\u0105dku.<\/p>\n\n\n\n
Autor pisa\u0142:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eW naszej okolicy niebrak ciemnych ludzi, kt\u00f3rzy wierz\u0105 jeszcze w czarownik\u00f3w i czarownice i w zadawane przez nich \u00bburoki\u00ab. Jeden taki \u00bbczarownik\u00ab, kt\u00f3rego ciemni ludziska naprawd\u0119 si\u0119 boj\u0105, mieszka we wsi Chotczy.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
\u00d3w cz\u0142owiek mia\u0142 rzekomo \u201eodbiera\u0107\u201d krowom mleko, innym je \u201enadawa\u0107\u201d, mleko \u201epsu\u0107\u201d i straszy\u0107 ludzi swoj\u0105 tajemnicz\u0105 moc\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b mo\u017ce nas to \u015bmieszy\u0107, ale dla ludzi \u017cyj\u0105cych na wsi ponad sto lat temu krowa by\u0142a cz\u0119sto podstaw\u0105 utrzymania. Mleko oznacza\u0142o jedzenie dla dzieci, mas\u0142o, ser, mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprzeda\u017cy czego\u015b na targu. Je\u015bli komu\u015b mleko znika\u0142o albo kwa\u015bnia\u0142o, \u0142atwo by\u0142o szuka\u0107 winnego nie w chorobie, \u017cywieniu czy zwyk\u0142ym przypadku, lecz w \u201eurokach\u201d.<\/p>\n\n\n\n
I w\u0142a\u015bnie wtedy pojawia si\u0119 bohater tej kr\u00f3tkiej historii \u2014 Szczepan G. Kiedy zmar\u0142 ojciec jego \u017cony, do domu przyszed\u0142 \u00f3w \u201eczarownik\u201d i poprosi\u0142 wdow\u0119, by pozwoli\u0142a mu wzi\u0105\u0107 garstk\u0119 \u201ebar\u0142ogu\u201d spod zmar\u0142ego. Ludzie bali si\u0119 sprzeciwi\u0107. M\u00f3wili:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eNiechaj, niechaj! on tam wie na co, kiedy bierze! Nie mo\u017cna mu si\u0119 sprzeciwia\u0107, \u017ceby czego z\u0142ego nie zrobi\u0142.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Szczepan G. zrobi\u0142 jednak co\u015b bardzo prostego. Nie zacz\u0105\u0142 krzycze\u0107, nie urz\u0105dzi\u0142 b\u00f3jki, nie szuka\u0142 innego \u201eczarownika\u201d. Powiedzia\u0142, \u017ce bar\u0142ogu nie da, a je\u015bli tamten ma prawdziw\u0105 moc, niech \u201eodbierze\u201d mleko jego krowie. Doda\u0142 nawet, \u017ce je\u015bli mu si\u0119 to uda, dostanie w nagrod\u0119 sam\u0105 krow\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Po p\u00f3\u0142 roku zemsty nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eJako\u015b moja krowa nie poddaje si\u0119 waszym czarom\u201d \u2014 przypomina\u0142 mu potem przy ludziach.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
To jeden z najbarwniejszych fragment\u00f3w o Chotczy. Jest w nim humor, odwaga i o\u015bwiatowe przes\u0142anie. Dawna prasa chcia\u0142a takim tekstem pokaza\u0107, \u017ce zabobon \u017cyje tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo ludzie si\u0119 go boj\u0105. Gdy kto\u015b przestaje si\u0119 ba\u0107, \u201eczary\u201d s\u0142abn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Bieda, kt\u00f3ra nie by\u0142a legend\u0105<\/h2>\n\n\n\n
W tekstach o Chotczy trzeba jednak bardzo uwa\u017ca\u0107, by nie zamieni\u0107 wszystkiego w pogodn\u0105 anegdot\u0119. Bo obok historii o gorza\u0142ce i czarowniku pojawia si\u0119 w prasie temat du\u017co ci\u0119\u017cszy: bieda. Cz\u0119sto wywo\u0142ywa\u0142y j\u0105 powodzie.<\/p>\n\n\n\n
Pow\u00f3d\u017a nie ko\u0144czy si\u0119 wtedy, gdy woda opada. Po niej zostaj\u0105 mokre \u015bciany, zniszczone pola, pad\u0142e zwierz\u0119ta, brak paszy i brak ziarna. Dlatego w\u0105tek g\u0142odu jest w tej opowie\u015bci bardzo wa\u017cny. W gazetach odnajdujemy wiele obraz\u00f3w powodzi w okolicach Chotczy. Jest ona ukazana jako dramat ludzi, kt\u00f3rzy po \u201ewielkiej wodzie\u201d zostaj\u0105 z pustymi r\u0119kami.<\/p>\n\n\n\n
Najmocniej wida\u0107 to w reporta\u017cu z 1934 roku, opublikowanym w \u201eDzienniku Bydgoskim\u201d. Autor dotar\u0142 w okolice Chotczy po wielkiej powodzi. Jecha\u0142 przez Ciepiel\u00f3w, Tymienic\u0119 i Niemierycz\u00f3w. Drogi by\u0142y zalane, niebo o\u0142owiane, a na polach chotcza\u0144skich gni\u0142y zbo\u017ca. Wreszcie zapisa\u0142 zdanie, kt\u00f3re mog\u0142oby by\u0107 tytu\u0142em ca\u0142ej tej gaw\u0119dy:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eWje\u017cd\u017camy w dolin\u0119 Wis\u0142y. Przed nami rozpo\u015bciera si\u0119 istne morze. Jak okiem si\u0119gn\u0105\u0107 woda, woda i woda.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Ten obraz jest przejmuj\u0105cy, bo nie m\u00f3wi o rzece p\u0142yn\u0105cej swoim korytem. M\u00f3wi o rzece, kt\u00f3ra wysz\u0142a z granic i zaj\u0119\u0142a wszystko. Pola sta\u0142y si\u0119 morzem. Drogi przesta\u0142y by\u0107 drogami. Domy, urz\u0119dy i gospodarstwa znalaz\u0142y si\u0119 po\u015brodku \u017cywio\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
Na posterunku w Chotczy reporter zobaczy\u0142 susz\u0105ce si\u0119 na p\u0142ocie ksi\u0105\u017cki i dokumenty gminne. Woda zala\u0142a budynek do wysoko\u015bci 80 centymetr\u00f3w. Nie zd\u0105\u017cono nawet zabra\u0107 akt.<\/p>\n\n\n\n
Ten szczeg\u00f3\u0142 \u2014 dokumenty susz\u0105ce si\u0119 na p\u0142ocie \u2014 jest niemal symboliczny. Jakby ca\u0142a gmina, ca\u0142y jej porz\u0105dek, piecz\u0119cie, ksi\u0119gi i sprawy urz\u0119dowe nagle zosta\u0142y wystawione na deszcz i wiatr.<\/p>\n\n\n\n
\u201eJedno pot\u0119\u017cne jezioro\u201d<\/h2>\n\n\n\n
Pierwsze wiadomo\u015bci z posterunku by\u0142y przera\u017caj\u0105ce:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eChotcza Nowa, Chotcza Dolna, Chotcza J\u00f3zef\u00f3w zalane, Lucimia, Borowiec pod wod\u0105 (\u2026) W Gniazdkowie brak nietylko \u017cywno\u015bci, ale i paszy dla byd\u0142a. Dziesi\u0105tki kilometr\u00f3w kwadratowych uprawnych p\u00f3l zamieni\u0142o si\u0119 w jedno pot\u0119\u017cne jezioro.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Trudno czyta\u0107 ten fragment oboj\u0119tnie. Zalane s\u0105 nie pojedyncze zagony, lecz ca\u0142e miejscowo\u015bci. Brakuje nie tylko \u017cywno\u015bci dla ludzi, ale i paszy dla byd\u0142a. A przecie\u017c byd\u0142o by\u0142o wtedy maj\u0105tkiem, narz\u0119dziem pracy, \u017ar\u00f3d\u0142em mleka, podstaw\u0105 gospodarstwa.<\/p>\n\n\n\n
Reporter upar\u0142 si\u0119, by dotrze\u0107 do Chotczy G\u00f3rnej. Zdobyto wywrotn\u0105 \u0142\u00f3dk\u0119 i pop\u0142yni\u0119to przez zalane pola:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eBrniemy po zagonach, p\u0142yniemy nad \u017cytem. Teren staje si\u0119 coraz ni\u017cszy. Wkr\u00f3tce p\u0142yniemy na wysoko\u015bci wierzb. Przez rozerwany wa\u0142 wali woda z szumem.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
To ju\u017c nie jest zwyk\u0142y opis powodzi. To obraz \u015bwiata odwr\u00f3conego. Tam, gdzie powinien i\u015b\u0107 cz\u0142owiek, p\u0142ynie \u0142\u00f3dka. Tam, gdzie powinno falowa\u0107 \u017cyto, stoi woda. Tam, gdzie powinien by\u0107 wa\u0142, jest wyrwa, przez kt\u00f3r\u0105 Wis\u0142a wdziera si\u0119 dalej.<\/p>\n\n\n\n
Woda niesie ze sob\u0105 nie tylko mu\u0142. Niesie zapach gnij\u0105cych konopi, kartofli, padliny i ryb. W\u015br\u00f3d p\u00f3l p\u0142ywaj\u0105 martwe zaj\u0105ce, polne myszy, kuropatwy zaskoczone przez \u017cywio\u0142.<\/p>\n\n\n\n
To bardzo mocny fragment, ale potrzebny. Pokazuje, \u017ce pow\u00f3d\u017a to nie tylko \u201ewysoki stan wody\u201d. To rozk\u0142ad, choroba, smr\u00f3d, strach i bezradno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Krzy\u017c w\u015br\u00f3d wody<\/h2>\n\n\n\n
W tej samej relacji pojawia si\u0119 scena niemal symboliczna. \u0141\u00f3dka dop\u0142ywa do niewielkiego wzg\u00f3rza, na kt\u00f3rym stoi wysoki krzy\u017c.<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eStoi samotny w\u015br\u00f3d zalanych p\u00f3l. W miejsce \u0142an\u00f3w szumi mu teraz m\u0119tna, szara, niszczycielska woda.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Ten krzy\u017c mo\u017cna zapami\u0119ta\u0107 jako obraz ca\u0142ej wodnej Chotczy. Samotny znak po\u015br\u00f3d wody. Wok\u00f3\u0142 nie zbo\u017ce, nie \u0142\u0105ki, nie drogi, lecz m\u0119tna szaro\u015b\u0107. W takiej scenie regionalna historia zbli\u017ca si\u0119 do legendy, cho\u0107 wszystko pochodzi z reporterskiego zapisu.<\/p>\n\n\n\n
Na plebanii by\u0142o pusto. Proboszcz, ks. Ludwik Barski, wyjecha\u0142 do Sandomierza po pomoc dla parafian. W\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w panowa\u0142a apatia. Wed\u0142ug reportera Chotczanie od 50 lat nie pami\u0119tali takiej kl\u0119ski.<\/p>\n\n\n\n
Dalej przychodz\u0105 ju\u017c zdania najtragiczniejsze. By\u0142y w\u00f3jt Franciszek Mazur mia\u0142 uton\u0105\u0107, zahaczywszy \u0142odzi\u0105 o wierzb\u0119 ukryt\u0105 pod wod\u0105. Wy\u0142owiono te\u017c cia\u0142o matki z dzieckiem.<\/p>\n\n\n\n
W takim miejscu gaw\u0119da musi przycichn\u0105\u0107. Bo tu dawna gazeta przestaje by\u0107 tylko \u017ar\u00f3d\u0142em ciekawostek. Staje si\u0119 \u015bwiadectwem ludzkiego nieszcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n
Dwie skiby chleba<\/h2>\n\n\n\n
Jest w tym reporta\u017cu jeszcze jeden fragment, bardzo ludzki. Autor wyjmuje z walizy dwa pieczone kurcz\u0119ta i nagle czuje wstyd. Pisze, \u017ce wiele by da\u0142, aby te kurcz\u0119ta zamieni\u0142y si\u0119 w dwie du\u017ce skiby chleba. Potem dodaje:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eS\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy jedz\u0105 jeszcze dr\u00f3b w chwili, gdy inni konaj\u0105 z g\u0142odu.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
To zdanie mocno dzia\u0142a na wyobra\u017ani\u0119. Budzi sumienie. Cz\u0142owiek z zewn\u0105trz przywozi jedzenie, ale widz\u0105c g\u0142\u00f3d powodzian, rozumie, \u017ce nawet jego zapasy staj\u0105 si\u0119 czym\u015b niew\u0142a\u015bciwym.<\/p>\n\n\n\n
P\u00f3\u017aniej reporter wr\u00f3ci\u0142 na posterunek w Chotczy i spotka\u0142 tam pe\u0142ni\u0105cego obowi\u0105zki starost\u0119 powiatu i\u0142\u017ceckiego oraz lekarza powiatowego. Obieca\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do czytelnik\u00f3w \u201eDziennika Bydgoskiego\u201d o pomoc. W gazecie podano adresy, na kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o przesy\u0142a\u0107 dary, \u017cywno\u015b\u0107 i pieni\u0105dze: do proboszcza w Chotczy Nowej, do w\u00f3jta gminy oraz na konto komitetu powiatowego z dopiskiem dla Chotczy.<\/p>\n\n\n\n
Z Chotczy nad Wis\u0142\u0105 do ksi\u0105\u017cek dla ludu<\/h2>\n\n\n\n
I teraz pojawia si\u0119 posta\u0107, kt\u00f3ra pi\u0119knie \u0142\u0105czy kilka temat\u00f3w naraz: Chotcz\u0119, Wis\u0142\u0119, bied\u0119, o\u015bwiat\u0119 i prac\u0119 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
To Helena ze S\u0142ank\u00f3w Bukowiecka.<\/p>\n\n\n\n
W ksi\u0105\u017cce \u201eOpis ziem dawnej Polski\u201d, wydanej w Warszawie w 1912 roku, zamieszczono jej biogram. Czytamy tam, \u017ce Helena Bukowiecka urodzi\u0142a si\u0119 18 sierpnia 1866 roku we wsi rodzinnej Chotczy nad Wis\u0142\u0105, w powiecie i\u0142\u017ceckim. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 Juliusza S\u0142anki i Wandy z Rutkowskich.<\/p>\n\n\n\n
Jej dzieci\u0144stwo zacz\u0119\u0142o si\u0119 dramatycznie. Maj\u0105c cztery lata, straci\u0142a ojca, kt\u00f3ry:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201euton\u0105\u0142 w czasie zalewu Chotczy przez Wis\u0142\u0119\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Kilka lat p\u00f3\u017aniej zmar\u0142a jej matka. Helena zosta\u0142a sierot\u0105. Wychowywa\u0142a si\u0119 u krewnych Rutkowskich w Kroczowie, a wykszta\u0142cenie odebra\u0142a w Warszawie, na pensji pani Krzywob\u0142ockiej.<\/p>\n\n\n\n
W tej biografii powraca wi\u0119c Wis\u0142a \u2014 ta sama, kt\u00f3ra zalewa\u0142a pola i domy. Dla Heleny nie by\u0142a tylko rzek\u0105 z krajobrazu dzieci\u0144stwa. By\u0142a \u017cywio\u0142em, kt\u00f3ry zabra\u0142 jej ojca.<\/p>\n\n\n\n
A jednak z tej historii nie wyrasta tylko smutek. Po uko\u0144czeniu nauki Helena po\u015bwi\u0119ci\u0142a swoje si\u0142y \u201eo\u015bwiacie ludu w duchu narodowym\u201d.<\/p>\n\n\n\n
To bardzo wa\u017cne zdanie. O\u015bwiata ludu oznacza\u0142a wtedy co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zwyk\u0142e uczenie czytania. Chodzi\u0142o o budzenie \u015bwiadomo\u015bci, o ksi\u0105\u017ck\u0119, histori\u0119, j\u0119zyk, pami\u0119\u0107 i poczucie, \u017ce wie\u015b tak\u017ce nale\u017cy do narodu i ma prawo do wiedzy.<\/p>\n\n\n\n
Pisarka dla tych, kt\u00f3rzy mieli czyta\u0107 proste historie<\/h2>\n\n\n\n
Helena Bukowiecka pisa\u0142a dla ludzi, kt\u00f3rzy nie mieli dost\u0119pu do wielkich bibliotek i nie si\u0119gali po trudne ksi\u0105\u017cki. Biogram wymienia jej popularne prace i przer\u00f3bki literackie: \u201e\u015awi\u0119ty Piotr w Rzymie\u201d, przer\u00f3bk\u0119 z \u201eQuo vadis\u201d Sienkiewicza, \u201eDzielnego \u017co\u0142nierza\u201d, przer\u00f3bk\u0119 z \u201ePana Wo\u0142odyjowskiego\u201d oraz \u201eB\u00f3g si\u0119 rodzi\u201d z powie\u015bci \u201eBen Hur\u201d. Napisa\u0142a te\u017c popularne \u017cycie Jezusa Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n
Po \u015blubie ze Stanis\u0142awem Bukowieckim przenios\u0142a si\u0119 do Warszawy, gdzie dalej prowadzi\u0142a prac\u0119 o\u015bwiatow\u0105 i pisarsk\u0105. Zajmowa\u0142a si\u0119 szko\u0142\u0105 elementarn\u0105, tak zwan\u0105 szko\u0142\u0105 Powi\u015bla, nale\u017ca\u0142a do zarz\u0105du Ko\u0142a Macierzy Polskiej na Powi\u015blu, wyda\u0142a publikacj\u0119 \u201eKsi\u0119stwo Warszawskie\u201d i opracowa\u0142a opowiadania geograficzne, kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na \u201eOpis ziem dawnej Polski\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W tej ksi\u0105\u017cce pojawia si\u0119 pi\u0119kna my\u015bl, bardzo bliska misji biblioteki i regionalnego cyklu. Autorka przypomina, \u017ce \u201edomem\u201d nie s\u0105 tylko cztery \u015bciany w\u0142asnej chaty, ale ca\u0142a ziemia ojczysta, kt\u00f3r\u0105 trzeba zna\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dziewczynka z Chotczy, osierocona przez wi\u015blan\u0105 pow\u00f3d\u017a, po latach uczy\u0142a innych patrze\u0107 szerzej: od w\u0142asnego domu ku Polsce, od rodzinnej wsi ku ziemiom dawnej Rzeczypospolitej, od prostego czytania ku \u015bwiadomej pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n
Spo\u0142eczna Chotcza w kilku obrazach<\/h2>\n\n\n\n
Kiedy zestawimy te wszystkie \u017ar\u00f3d\u0142a, zobaczymy Chotcz\u0119 bardzo ludzk\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Najpierw gospodarzy z Chotczy-Dolnej, kt\u00f3rzy po roku bez szynku wiedzieli ju\u017c, \u017ce spok\u00f3j we wsi jest wi\u0119cej wart ni\u017c rz\u0105dowy sklep z w\u00f3dk\u0105. Potem Szczepana G., kt\u00f3ry nie da\u0142 si\u0119 zastraszy\u0107 \u201eczarownikowi\u201d i przy ludziach pokaza\u0142, \u017ce krowa nie s\u0142ucha urok\u00f3w. P\u00f3\u017aniej biednych mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rym pow\u00f3d\u017a zabra\u0142a plony, pasz\u0119 i chleb. Wreszcie Helen\u0119 Bukowieck\u0105, urodzon\u0105 nad Wis\u0142\u0105, kt\u00f3ra w\u0142asne \u017cycie zwi\u0105za\u0142a z ksi\u0105\u017ck\u0105, nauczaniem i prac\u0105 dla innych.<\/p>\n\n\n\n
To nie s\u0105 przypadkowe obrazki. One uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w opowie\u015b\u0107 o wsp\u00f3lnocie.<\/p>\n\n\n\n
Chotcza, ukazana w dawnych gazetach, jest miejscem, gdzie ludzie ucz\u0105 si\u0119 na w\u0142asnych do\u015bwiadczeniach. Widz\u0105, \u017ce alkohol przynosi awantury i bied\u0119 \u2014 wi\u0119c m\u00f3wi\u0105 \u201enie\u201d. Widz\u0105, \u017ce strach przed \u201eczarownikiem\u201d odbiera rozum \u2014 wi\u0119c kto\u015b odwa\u017ca si\u0119 za\u017cartowa\u0107 z jego mocy. Widz\u0105, \u017ce g\u0142\u00f3d po powodzi jest nieszcz\u0119\u015bciem wi\u0119kszym ni\u017c pojedyncze gospodarstwo \u2014 wi\u0119c gazety wzywaj\u0105 do pomocy. Widz\u0105 te\u017c, \u017ce o\u015bwiata mo\u017ce by\u0107 ratunkiem nie mniej wa\u017cnym ni\u017c chleb.<\/p>\n\n\n\n
Bo chleb pozwala prze\u017cy\u0107 dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n
A wiedza pozwala inaczej zobaczy\u0107 ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego opowie\u015b\u0107 o Chotczy i jej mieszka\u0144cach jest bardzo potrzebnym rozdzia\u0142em naszego cyklu. Ukazuje trze\u017awych i \u015bwiadomych gospodarzy, odwa\u017cnego korespondenta, g\u0142odnych powodzian i pisark\u0119, kt\u00f3ra z rodzinnej nadwi\u015bla\u0144skiej wsi wynios\u0142a pami\u0119\u0107 miejsca, a p\u00f3\u017aniej zamieni\u0142a j\u0105 w prac\u0119 dla o\u015bwiaty.<\/p>\n\n\n\n
W dawnych gazetach Chotcza nie jest tylko nazw\u0105. Jest wsp\u00f3lnot\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy cz\u0119sto musieli zmaga\u0107 si\u0119 z \u017cywio\u0142em, ale potrafili podnie\u015b\u0107 si\u0119 po powodziowych kl\u0119skach.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n\u0179r\u00f3d\u0142a i przypisy<\/h2>\n\n\n\n
\n
- \u201eGazeta Radomska\u201d, 1899, nr 14 \u2014 korespondencja z Lipska o Chotczy-Dolnej i sprzeciwie mieszka\u0144c\u00f3w wobec otwarcia rz\u0105dowego sklepu z w\u00f3dk\u0105.<\/li>\n\n\n\n
- \u201eZorza. Pismo niedzielne po\u015bwi\u0119cone dla ludu miejskiego\u201d, wzmianka \u201eNieprzyjaciele w\u00f3dki\u201d \u2014 notatka o mieszka\u0144cach Chotczy-Dolnej, kt\u00f3rzy nie chcieli powrotu szynku.<\/li>\n\n\n\n
- \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d, 1911, nr 1603 \u2014 korespondencja \u201eZawstydzony \u00bbczarownik\u00ab\u201d ze wsi Chotczy pod I\u0142\u017c\u0105, o wierze w uroki i publicznym o\u015bmieszeniu rzekomego czarownika.<\/li>\n\n\n\n
- \u201eKurjer Polski\u201d, 1904 \u2014 list z Chotczy o n\u0119dzy i g\u0142odzie po powodzi.<\/li>\n\n\n\n
- \u201eDziennik Bydgoski\u201d, 1934 \u2014 reporta\u017c z teren\u00f3w powodziowych w gminie Chotcza i apel o pomoc dla powodzian.<\/li>\n\n\n\n
- Helena Bukowiecka, \u201eOpis ziem dawnej Polski\u201d, Warszawa 1912 \u2014 biogram autorki: urodzenie w Chotczy nad Wis\u0142\u0105, \u015bmier\u0107 ojca podczas zalewu Chotczy, praca o\u015bwiatowa i pisarska.<\/li>\n\n\n\n
- Helena Bukowiecka, \u201eOpis ziem dawnej Polski\u201d, Warszawa 1912 \u2014 wst\u0119pna my\u015bl o obowi\u0105zku poznania ziemi rodzinnej i ojczystej.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Opowie\u015bci z Chotczy \u2014 o trze\u017awych gospodarzach, zawstydzonym \u201eczarowniku\u201d, biedzie i dziewczynce znad Wis\u0142y, kt\u00f3ra uczy\u0142a kocha\u0107 Polsk\u0119 Po opowie\u015bci […]<\/p>\n","protected":false},"author":893,"featured_media":64972,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_oasis_is_in_workflow":0,"_oasis_original":0,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[42,142],"tags":[],"class_list":["post-64970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-regionalne-ciekawostki"],"acf":[],"featured_image_urls_v2":{"full":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"thumbnail":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2-300x300.png",300,300,true],"medium_large":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"large":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"1536x1536":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"2048x2048":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"img-1100-450":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"img-1120-800":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"img-870-440":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"img-850-600":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"img-480-380":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"img-300-225":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2-300x225.png",300,225,true],"img-540-700":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2.png",350,350,false],"img-75-75":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2-75x75.png",75,75,true],"menu-24x24":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2-24x24.png",24,24,true],"menu-36x36":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2-36x36.png",36,36,true],"menu-48x48":["https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2026\/07\/Chotcza_2-48x48.png",48,48,true]},"post_excerpt_stackable_v2":"
Opowie\u015bci z Chotczy \u2014 o trze\u017awych gospodarzach, zawstydzonym \u201eczarowniku\u201d, biedzie i dziewczynce znad Wis\u0142y, kt\u00f3ra uczy\u0142a kocha\u0107 Polsk\u0119 Po opowie\u015bci o Boiskach przyszed\u0142 czas na Chotcz\u0119. Sp\u00f3jrzmy razem na jej mieszka\u0144c\u00f3w i ich nie\u0142atwe \u017cycie. Dawna prasa pokazuje Chotcz\u0119 jako wsp\u00f3lnot\u0119 do\u015bwiadczan\u0105 przez bied\u0119, powodzie i codzienny trud, ale te\u017c jako miejsce, gdzie potrafiono powiedzie\u0107 \u201enie\u201d gorza\u0142ce, wy\u015bmia\u0107 zabobon i doceni\u0107 o\u015bwiat\u0119. W tej opowie\u015bci b\u0119d\u0105 wi\u0119c gospodarze, kt\u00f3rzy nie chcieli szynku, cz\u0142owiek walcz\u0105cy z \u201eczarownikiem\u201d, g\u0142\u00f3d po powodzi i Helena Bukowiecka \u2014 dziewczynka urodzona w Chotczy nad Wis\u0142\u0105, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a pisark\u0105 i dzia\u0142aczk\u0105 o\u015bwiatow\u0105. \u201eNie chcemy szynku!\u201d Zacznijmy…<\/p>\n","category_list_v2":"Aktualno\u015bci<\/a>, Regionalne ciekawostki<\/a>","author_info_v2":{"name":"Zbigniew Trysi\u0144ski","url":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/author\/ztrysinski\/"},"comments_num_v2":"0 \u043a\u043e\u043c\u043c\u0435\u043d\u0442\u0430\u0440\u0438\u0435\u0432","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/893"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64970"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65024,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64970\/revisions\/65024"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}