Skan oryginalnego artyku\u0142u z czasopisma \u201ePolak\u201d (luty 1897) znajdziecie poni\u017cej.<\/p>\n\n\n
\n\t\t
\n\t\t
\n\t
<\/div>\n\n\t
Czy historia naszej ma\u0142ej ojczyzny mo\u017ce poruszy\u0107 r\u00f3wnie mocno jak opowie\u015bci o wielkich bohaterach z kart og\u00f3lnonarodowej przesz\u0142o\u015bci? Czy w cichych, wiejskich zak\u0105tkach \u2013 takich jak Wielgie \u2013 dzia\u0142y si\u0119 rzeczy, kt\u00f3re do dzi\u015b mog\u0105 budzi\u0107 podziw, refleksj\u0119 i dum\u0119? Odpowied\u017a na te pytania daje niezwyk\u0142y artyku\u0142 prasowy z lutego 1897 roku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dzi\u015b \u2013 po ponad 125 latach \u2013 wraca do nas jako \u015bwiadectwo zapomnianego, a jak\u017ce znacz\u0105cego epizodu z historii ziemi lipskiej.<\/p>\n\n\n\n
Mowa o tek\u015bcie opublikowanym w krakowskim czasopi\u015bmie \u201ePolak\u201d, kt\u00f3ry ods\u0142ania histori\u0119 m\u0142odego m\u0119\u017cczyzny znanego jako Sokolik z Wielgiego. To nie nazwisko, lecz przydomek \u2013 symbol przynale\u017cno\u015bci do patriotycznego Towarzystwa Gimnastycznego \u201eSok\u00f3\u0142\u201d, kt\u00f3re w czasach zabor\u00f3w prowadzi\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 narodow\u0105, wychowawcz\u0105 i o\u015bwiatow\u0105. Historia Sokolika to poruszaj\u0105cy obraz odwagi, oddania i ofiary w imi\u0119 wiary, wolno\u015bci i polsko\u015bci \u2013 w czasach, gdy samo czytanie polskich ksi\u0105\u017cek by\u0142o aktem odwagi.<\/p>\n\n\n\n
Zanim przejdziemy do historii Sokolika, warto zrozumie\u0107, czym by\u0142o Towarzystwo Gimnastyczne \u201eSok\u00f3\u0142\u201d. Powsta\u0142o w 1867 roku we Lwowie, jako odpowied\u017a na duchowe i fizyczne zniewolenie Polak\u00f3w pod zaborami. \u0141\u0105czy\u0142o \u0107wiczenia gimnastyczne z wychowaniem patriotycznym. W praktyce \u201eSok\u00f3\u0142\u201d by\u0142 ruchem, kt\u00f3ry \u2013 zw\u0142aszcza w zaborze rosyjskim \u2013 funkcjonowa\u0142 w warunkach g\u0142\u0119bokiej konspiracji. W\u0142adze carskie widzia\u0142y w nim zagro\u017cenie, bo ni\u00f3s\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105, ducha oporu i samoorganizacji.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0142onkami \u201eSoko\u0142a\u201d byli zar\u00f3wno m\u0142odzi ch\u0142opcy, jak i doro\u015bli. W\u015br\u00f3d nich \u2013 zapewne z entuzjazmem i wiar\u0105 w sens swojej dzia\u0142alno\u015bci \u2013 dzia\u0142a\u0142 m\u0142ody ch\u0142opak z Wielgiego. Nazywano go \u201eSokolikiem\u201d \u2013 jak zdrobniale okre\u015blano najm\u0142odszych cz\u0142onk\u00f3w organizacji. To nie przypadek, \u017ce w\u0142a\u015bnie on sta\u0142 si\u0119 bohaterem artyku\u0142u \u201ePolaka\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Wielgie \u2013 wie\u015b po\u0142o\u017cona w gminie Ciepiel\u00f3w \u2013 to ciche, rolnicze miejsce. Jednak na prze\u0142omie XIX i XX wieku, jak pokazuje artyku\u0142, by\u0142o to tak\u017ce miejsce pulsuj\u0105ce \u017cyciem narodowym. Ko\u015bci\u00f3\u0142, szko\u0142a, biblioteka, spotkania m\u0142odzie\u017cy \u2013 wszystkie te przestrzenie stawa\u0142y si\u0119 miejscami oporu wobec rusyfikacji.<\/p>\n\n\n\n
To w\u0142a\u015bnie tam dzia\u0142a\u0142 Sokolik. Wed\u0142ug tekstu, by\u0142 postaci\u0105 powszechnie znan\u0105, szanowan\u0105 i \u2013 jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o \u2013 \u015bledzon\u0105 przez carsk\u0105 policj\u0119. Jego obecno\u015b\u0107 w ko\u015bciele, z ksi\u0105\u017ck\u0105 w r\u0119ku, wystarczy\u0142a, by zadzia\u0142a\u0142y represyjne mechanizmy imperium rosyjskiego.<\/p>\n\n\n\n
Autor artyku\u0142u opisuje moment zatrzymania Sokolika podczas nabo\u017ce\u0144stwa w ko\u015bciele w Wielgiem. Ten m\u0142ody ch\u0142opak \u2013 zapewne niewiele starszy od uczni\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u2013 zosta\u0142 otoczony przez \u017candarm\u00f3w, wyprowadzony na oczach wiernych i zabrany do aresztu. Jego win\u0105 by\u0142o\u2026 zach\u0119canie ludzi do o\u015bwiaty, roznoszenie polskich ksi\u0105\u017cek i przypominanie, \u017ce s\u0105 Polakami.<\/p>\n\n\n\n
Gdy przyprowadzili go na przes\u0142uchanie, nie zdradzi\u0142 nikogo. Zamiast wskaza\u0107 towarzyszy, powiedzia\u0142: \u201ePr\u0119dzej mi z piersi serce wydr\u0105, zanim wydam kogokolwiek z tych, co ze mn\u0105 pracowali\u201d \u2013 i milcza\u0142 dalej. S\u0142owa te brzmi\u0105 dzi\u015b jak przysi\u0119ga, jak testament. Pokazuj\u0105, \u017ce nawet w najtrudniejszych chwilach mo\u017cna zachowa\u0107 honor, wierno\u015b\u0107 i si\u0142\u0119 ducha.<\/p>\n\n\n\n
Po aresztowaniu Sokolik zosta\u0142 przewieziony do Warszawy, a nast\u0119pnie do wi\u0119zienia w Lublinie. Nie znamy jego dalszych los\u00f3w \u2013 artyku\u0142 milczy na ten temat. Przypadek Sokolika nie by\u0142 odosobniony. W ca\u0142ym Kr\u00f3lestwie Polskim, tak\u017ce w okolicach Lipska, dzia\u0142a\u0142y dziesi\u0105tki takich m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy stawali si\u0119 celem represji.<\/p>\n\n\n\n
Dla mieszka\u0144c\u00f3w ziemi lipskiej ten tekst jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cny. Pokazuje bowiem, \u017ce nasza ziemia nie by\u0142a tylko t\u0142em dla wielkiej historii, ale jej czynnym uczestnikiem. \u017be w Wielgiem, Chotczy, Lipsku, Solcu nad Wis\u0142\u0105 i wielu innych miejscowo\u015bciach dzia\u0142ali ludzie, kt\u00f3rzy ryzykowali wolno\u015b\u0107 i \u017cycie<\/strong>, by Polska przetrwa\u0142a w sercach kolejnych pokole\u0144.<\/p>\n\n\n\n Skan oryginalnego artyku\u0142u z czasopisma \u201ePolak\u201d (luty 1897) znajdziecie poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n\t\t\n\t\t\n\t<\/div>\n\n\t
![\"\"](\"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2025\/07\/Polak_logo-300x112.jpg\" "\\"Polak_logo\\""){kind=logo}
\n\t\t\t![\"\"](\"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2025\/07\/Polak_Sokolik-232x300.jpg\" "\\"Polak_Sokolik\\"")
\n\t\t\t