{"id":48793,"date":"2025-08-08T07:00:00","date_gmt":"2025-08-08T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/?p=48793"},"modified":"2025-07-25T11:31:12","modified_gmt":"2025-07-25T09:31:12","slug":"tymienica-oczami-wiejskiego-korespondenta-z-1914-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl\/en\/tymienica-oczami-wiejskiego-korespondenta-z-1914-roku\/","title":{"rendered":"Tymienica oczami wiejskiego korespondenta z 1914 roku"},"content":{"rendered":"\n

Tymienica \u2013 niewielka, malownicza wie\u015b po\u0142o\u017cona w gminie Chotcza, na terenie dzisiejszego powiatu lipskiego \u2013 pojawi\u0142a si\u0119 ponad sto lat temu na \u0142amach warszawskiego tygodnika \u201eOgnisko Rodzinne\u201d. W numerze z 21 maja 1914 roku opublikowano poruszaj\u0105cy i szczery \u201eList z Tymienicy\u201d autorstwa Andrzeja Szosa. Dzi\u015b, po up\u0142ywie przesz\u0142o wieku, to \u015bwiadectwo \u017cycia codziennego mieszka\u0144c\u00f3w naszej okolicy nabiera szczeg\u00f3lnego znaczenia historycznego i spo\u0142ecznego.<\/p>\n\n\n\n

Autor listu przedstawia rzeczywisto\u015b\u0107 swojej wsi bez upi\u0119ksze\u0144 \u2013 z jednej strony pe\u0142n\u0105 biedy, pija\u0144stwa i braku edukacji, z drugiej \u2013 podejmuj\u0105c\u0105 pr\u00f3by samodzielnej modernizacji i walki o godniejsze \u017cycie. Opisuje szko\u0142\u0119 krawieck\u0105 dla ch\u0142opc\u00f3w wiejskich, za\u0142o\u017con\u0105 z inicjatywy ko\u0142a Ziemianek, kt\u00f3ra dzia\u0142a wbrew trudno\u015bciom i konkurencji. Szko\u0142a liczy zaledwie o\u015bmiu uczni\u00f3w, ale jest symbolem nadziei na lepsze jutro. W li\u015bcie pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w\u0105tek powstania sp\u00f3\u0142ki spo\u017cywczej, kt\u00f3ra zdo\u0142a\u0142a wyprze\u0107 dwa sklepy \u017cydowskie \u2013 autor wyra\u017ca si\u0119 przy tym w spos\u00f3b nacechowany stereotypami i uprzedzeniami, co przypomina nam, jak g\u0142\u0119boko zakorzenione by\u0142y w\u00f3wczas napi\u0119cia etniczne i spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie gorzko brzmi\u0105 s\u0142owa o powszechnym alkoholizmie, karcianych na\u0142ogach i braku czytelnictwa w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. \u201ePija\u0144stwo i karty graj\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119\u201d \u2013 pisze Szos, poruszony skal\u0105 demoralizacji, kt\u00f3rej \u015bwiadkiem sta\u0142 si\u0119 po przybyciu do Tymienicy. Narzeka na brak szk\u00f3\u0142, ochronek, organizacji spo\u0142ecznych i rolniczych. Z \u017calem zauwa\u017ca, \u017ce m\u0142odzie\u017c nie tylko nie czyta, ale wr\u0119cz uwa\u017ca ksi\u0105\u017cki i gazety za strat\u0119 czasu. Jako jedn\u0105 z przyczyn wskazuje brak pieni\u0119dzy, ale te\u017c brak nawyku si\u0119gania po s\u0142owo drukowane.<\/p>\n\n\n\n

Z listu wy\u0142ania si\u0119 r\u00f3wnie\u017c obraz lokalnej religijno\u015bci i inicjatyw parafialnych. Mieszka\u0144cy wspieraj\u0105 budow\u0119 dzwonnicy, planuj\u0105 remont ko\u015bci\u00f3\u0142ka i budow\u0119 domu dla organisty. Proboszcz zach\u0119ca do tworzenia sp\u00f3\u0142dzielni i kasy po\u017cyczkowo-oszcz\u0119dno\u015bciowej. To elementy, kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce mimo wielu trudno\u015bci, wie\u015b pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 organizowa\u0107 i rozwija\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ale to, co szczeg\u00f3lnie przykuwa uwag\u0119 dzisiejszego czytelnika, to jego gorzka obserwacja zjawiska masowej migracji zarobkowej. \u201eZ m\u0142odzie\u017cy wiejskiej na lato prawie nikt nie pozostaje we wsi. Kto \u017cyw \u2013 jedzie do Prus, a nawet je\u017cd\u017c\u0105 do Ameryki\u201d \u2013 pisze. Tymienica, podobnie jak wiele wsi Kr\u00f3lestwa Polskiego, pustosza\u0142a w cieplejszych miesi\u0105cach, gdy ca\u0142e rodziny, a szczeg\u00f3lnie m\u0142odzi, wyje\u017cd\u017cali za chlebem. Praca w maj\u0105tkach ziemskich w Prusach Wschodnich, fabrykach Berlina czy Chicago by\u0142a dla wielu jedyn\u0105 szans\u0105 na przetrwanie.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b, gdy w Polsce trwa burzliwa debata o przyjmowaniu migrant\u00f3w, warto przypomnie\u0107 sobie, \u017ce przez dekady to Polacy byli tymi, kt\u00f3rzy masowo opuszczali swoje wsie i miasteczka, cz\u0119sto spotykaj\u0105c si\u0119 za granic\u0105 z niech\u0119ci\u0105, niezrozumieniem, a nawet pogard\u0105. Autor listu nie ukrywa zreszt\u0105, \u017ce powroty z emigracji by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142em frustracji \u2013 m\u0142odzi wracali jego zdaniem \u201ezdemoralizowani\u201d, obcy, niech\u0119tni do nauki czy pracy, przynosz\u0105cy nowe obyczaje i dystans do tradycyjnej wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n\n\n\n

Ten obraz \u201eobcej m\u0142odzie\u017cy\u201d, wracaj\u0105cej z zagranicy, brzmi zaskakuj\u0105co znajomo. Wsp\u00f3\u0142czesne l\u0119ki przed obcymi kulturami czy utrat\u0105 warto\u015bci s\u0105 cz\u0119sto echem tamtych samych obaw \u2013 tylko wtedy to nie \u201eoni\u201d przyje\u017cd\u017cali do nas, ale \u201emy\u201d wracali\u015bmy stamt\u0105d inni.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 wiele z tych ocen jest dzi\u015b kontrowersyjnych i nacechowanych jednostronno\u015bci\u0105, stanowi\u0105 one wyj\u0105tkowe \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o \u00f3wczesnych realiach \u017cycia w ma\u0142ej wsi. To fascynuj\u0105ca lektura, kt\u00f3ra pozwala spojrze\u0107 na Tymienic\u0119 i nasz region oczami mieszka\u0144ca sprzed ponad wieku \u2013 z ca\u0142\u0105 jego trosk\u0105, nadziej\u0105 i surow\u0105 ocen\u0105 otaczaj\u0105cej go rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Zach\u0119camy do przeczytania oryginalnego listu opublikowanego w \u201eOgnisku Rodzinnym\u201d w 1914 roku.<\/p>\n\n\n

\n\t\t
\n\t\t
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\"\"\n\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\"\"\n\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\"\"\n\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>\t<\/div>\n\t\n\t